ویژگی های کابینه دولت سیزدهم

گمانه‌زنی‌ها در خصوص کابینه و مدیران اجرایی دولت منتخب بالاگرفته و در فضای مجازی و البته برخی رسانه ها و اشخاص لیست هایی منتشر می گردد که پای هیچکدام به جایی بند نیست. آقای رئیسی در دوران تبلیغات انتخاباتی سه ویژگی تخصص، کارآمدی و انقلابی بودن به‌عنوان نشانه‌های اعضای کابینه خود معرفی کرد و در نخستین نشست خبری خود پس از پیروزی هم ضمن تأکید براین معیارها و حضور مستقل خود در انتخابات خاطرنشان کرد: «من به‌صورت مستقل وارد میدان شده‌ام و از همه گروه‌ها و احزاب و شخصیت‌ها صمیمانه سپاسگزارم اما برای تشکیل دولت خود را مقابل خدا مسئول می‌دانم و فقط وامدار مردمم. نگاهم در انتخاب اعضای کابینه به انقلابی بودن، کارآمد بودن، فساد ستیز بودن و مردم‌دار بودن است.»

گرچه رئیس‌جمهور منتخب از رسانه‌ها خواسته است که درباره کابینه آینده گمانه‌زنی نکنند، با این‌حال برخی جریانات و گروه‌های سیاسی، رفتار خود را بر اساس سهم خواهی از دولت جدید کلید زده و در این راه ابایی از مطرح کردن مطالبات خود از دولت جدید ندارند.

در این میان اما واقعیت این است که اگر بناست آیت‌الله رئیسی، دولتی کارآمد جهت حل بحران‌های متعدد و زخم‌های گوناگون فعلی کشور داشته باشد، می‌بایست که در یک کلمه، یک دولت شایسته‌سالار با حضور افراد کارآمد تشکیل دهد.

حال سؤال ایناست که افراد شایسته چه کسانی هستند و یک دولت شایسته‌سالار چه ویژگی‌هایی دارند؟ برای پاسخ ابتدا به معنا و مفهوم «شایستگی» اشاره می‌کنیم. لغت شایستگی به معنای سزاواری، درخور و مناسب بودن و داشتن لیاقت است. هنگامی‌که گفته می‌شود فردی برای کاری یا منصبی شایسته است؛ بدین معنا است که وی برای آن کار و منصب، فردی درخور، سزاوار و مناسب است و صلاحیت و لیاقت لازم برای انجام آن کار و تصدی آن منصب را دارد. معمولاً برای شایستگی نیز این‌چنین مؤلفه‌هایی بیان می‌شود: دانش و معلومات نظری که پر سابقه ترین بعد شایستگی است. مهارت که عبارت از توانایی پیاده‌سازی علم در عمل است و توانایی که شخص را برای دستیابی و نهایت عملکرد در مشاغل فیزیکی و فکری مقید می‌کند.

امر شایسته‌سالاری نیز در اصطلاح به معنای نظام و سیستمی است که در آن، انتخاب، انتصاب و ترفیع افراد برمبنای توانایی و تجارب آن‌ها درزمینه موردنظر و نه بر اساس روابط شخصی یا خویشاوندی، پیشینه اجتماعی، وابستگی حزبی فرهنگ‌نامه و مانند آن‌ها انجام می‌گیرد لذا برخی از اسامی اشخاص که مطرح می شوند که وبژگی لازم را ندارند یا در گذشته در مسئولیت خود رعایت بیت المال و مردم را نداشته اند قاعدتا! در لیست ایشان قرار نخواهند گرفت.

متأسفانه آنچه به طور کلی در دولت‌های متعدد اخیر شاهد آن بودیم، انتساب و اعطای بخش مهمی از مسئولیت‌ها برخلاف امر شایسته‌سالاری و تنها برمبنای خویشاوندمحوری و امر سفارش بوده است. شیوه‌ای ناکارآمد در انتصاب افراد در اغلب پست‌های اجرایی کشور که در آن مدیران به‌جای انتخاب، انتصاب گردیده و نظام گزینش علمی دقیقی برای انتخاب بخش زیادی از مدیران بخش‌های اجرایی به کار گرفته نمی‌شد. انتظار می رود و قطعا جناب آقای رئیسی رئیس‌جمهور منتخب، برای برقراری یک دولت شایسته‌سالار، کارآمد و البته متفاوت از دولت‌های پیشین، از روابط دوستانه و مودت‌های شخصی و خویشاوندی، چشم پوشیده و از امر انتصاب به‌جای امر انتخاب پرهیز خواهند نمود و بادقت تمام سوابق افراد را مورد توجه قرار خواهند داد.

واقعیت اینجاست که مسئله سیاسی‌کاری یا استفاده ابزاری از موضوع سیاست در نظام سیاسی ایران، مقوله‌ی آشکاری درروند انتخاب مدیران اجرایی کشور بوده است. بسیاری از عزل و نصب‌ها صرفاً بر اساس وابستگی سیاسی و سیاسی‌کاری صورت می‌گرفت. امری که به‌عنوان یک چالشی اساسی در شکل‌گیری یک دولت شایسته‌سالار در ایران مطرح و تلقی می‌شود. چنانچه در سال‌های اخیر عملاً مدیرانی بر سرکار آمده‌اند که به‌جای بهره‌مندی از توان بالقوه کارشناسی و حل مشکلات عامه، بر منافع شخصی، خانوادگی یا حزبی خود تکیه نموده‌اند.

در این میان و در زمان کنونی انتخاب بدنه اصلی مدیران دولت منتخب آقای رئیسی، برخی افراد و گروه‌هایی وجود دارند که برای تصدی پست‌های مدیریت و اجرایی، به‌نوعی سیاسی‌کاری دست‌زده و برای انتصاب اشخاص مدنظر خود در بدنه مهم اجرایی دولت، شروع به رایزنی کرده تا گزینه‌های مدنظر خود را فارغ از ویژگی‌های شایسته‌سالاری، وارد دولت جدید کنند.درواقع برخی گروه‌های مدعی از فردای انتخابات، به فکر سهم‌خواهی از دولت منتخب افتاده‌ و برای حضور در کابینه دولت جدید برنامه‌ریزی نموده و عملاً به گروه فشار و سهم خواه از دولت منتخب، تبدیل گردیده‌اند غافل از اینکه اینجا ستاد انتخاباتی نیست که هر کسی از طریقی وارد شود اینجا امانتداری و کشور داری است که با ظرافت تمام به انجام خواهد رسید.در این میان با توجه به اینکه در این برهه از تاریخ، ضرورت اساسی نظام سیاسی این است که از تواناترین و کارآمدترین متخصصین و مدیران برای حل بحران‌ها و مشکلات استفاده شود، بنابراین با توجه به اینکه جناب آقای رئیسی به دنبال تشکیل یک دولت شایسته‌سالار و موفق برای حل مشکلات است، می‌بایست ابتدا از این سهم خواهان دوری کرده و تنها از علم و توان افراد متعهدی که توان بالایی دارند و در حوزه مسئولیت خود دارای برنامه، نگاه علمی و کارشناسی برای حل مشکلات هستند، در بدنه اصلی مدیریتی دولت خود استفاده نماید.به یقین، رئیس‌جمهور منتخب  در مقابل گروه‌هایی که شائبه سیاسی‌کاری، سهم خواهی یا فرصت‌طلبی دارند، خواهند ایستاد و باقدرت و قوت نظرات پیشنهادی آن‌ها را نخواهند پذیرفت و عملاً با هرگونه سهم خواهی و سهم دهی، سیاسی‌کاری و معامله بر سر مسئولیت‌های دولت، همان‌گونه که در قوه قضاییه نیز مخالفت داشتند، مخالفت خواهند نمود. ایشان در انتخاب کابینه دولت خود، به هیچ جریانی امتیاز نخواهند داد و درنهایت کابینه خود را فارغ از سهم خواهی‌های معمول و با دست‌باز و  از روی ویژگی‌هایی مانند کارآمدی، تخصص، تجربه، آشنا به ظرفیت‌ و توان کشور، شجاعت، توانایی تعامل با نخبگان، نوآوری، توانایی تصمیم‌گیری، ریسک‌پذیری، تحرک، تسلط بر کار، پاک دستی و تعهد انتخاب خواهند نمود.و البته در غیر این صورت  نخواهند توانست زخم‌های عمیق مدیریتی ایجادشده در کشور را به‌درستی التیام بخشیده، وعده‌های اعطاشده و مطالبات به‌حق مردم را آن‌طور که شایسته است، برآورده و درنهایت اوضاع بحرانی فعلی کشور را به نحو صحیح و بایسته، مدیریت نمایند.در واقع، در این برهه زمانی حساس، شجاعت و گرفتن تصمیمات سخت در مقابله با سهم خواهان و ناشایستگان است که می‌تواند به رئیس‌جمهور منتخب در ایجاد یک دولت موفق و کارآمد در ابتدای کار، یاری‌رسانی نماید.