پایگاه خبری ربیع/

امشب شب بیست و سوم ماه رمضان و یکی از شب‌های قدر است، شبی که درهای رحمت الهی باز است و امکان ارتباط با خدای بزرگ بیش از هر زمانی وجود دارد؛ به همین مناسبت اشاره‌ای بر ارتباط قدر و استجابت دعا خواهیم داشت.

بسیاری از مردم نمی‌دانند که موفقیت‌های دنیایی آنان منحصرا مرهون تلاش‌ها و کوشش‌های آنان نیست، بلکه عوامل متعددی دست به دست هم داده و آن موفقیت‌ها را دست‌یافتنی ساخته است. این عوامل برخی انسانی و پاره‌ای طبیعی و بخشی نیز ماوراءطبیعی و کاملا مبتنی بر جنبه‌های روحی و روانی است که وقتی به درستی می‌اندیشیم و موفقیت خود و طریق نیل به آن را بررسی می‌کنیم، نقش عامل غیرطبیعی و متافیزیکی و روانی و روحی را در این زمینه بسیار پررنگ‌تر و محسوس‌تر می‌یابیم.

روشن است که نقش دعا در احراز موفقیت و نیل به خواسته‌ها، حتی در میان بی‌ایمان‌ترین افراد، در هنگام اضطرار و پریشان احوالی و گرفتاری، نادیده گرفته نمی‌شود و نوع بشر بر ارزش و اهمیت این پدیده ماوراءطبیعی که از فطرت و ذات و درون او برمی‌خیزد، واقف است، انسان‌ها در همه حالات دعا می‌کنند، حتی هنگامی که به ظاهر از تکلم خاموشند؛ زیرا دعا یک امر لفظی صرف نیست، هر چند شرایط و آدابی ویژه نیز دارد که با رعایت آن‌ها ثمره و نتیجه محسوس‌تر و ملموس‌تری، یا حتی به لحاظ زمانی، زودتر به عمل می‌آید.

از حضرت امام صادق (ع) روایت شده که فرمودند: «هیچ عملی را پیدا نمی‌کنید که مانند دعا موجب تقرب باشد». استجابت دعا و نتیجه‌گیری از آن قطعاً شرایط و آدابی و ضوابط خاصی دارد؛ اما همه این‌ها مانع نمی‌شود که بنده از روی اخلاص و غایت نیاز، درخواست خود را در درگاه ربوبیت مطرح ننماید، تردیدی نیست که درخواست شخص و طلب او از خدا نباید، با اهداف خلقت و جوهره عبودیت منافات داشته باشد؛ زیرا جوهره عبودیت، به ربوبیت و پرستش ذات خداوند یگانه منتهی می‌شود. چنانکه در روایات نقل شده است: «العُبودیَّه جوهَره کنه‌ها الرُبوبیَّه» خداوند در قرآن کریم به نحو مطلق بندگانش را به دعا فراخوانده: اُدعُونی اَستَجِب لَکم. اُدعُوا رَبّکم تَضرعاً و خَفیّه» و نیز می‌فرماید: «قُل ما یَعبوا بِکم ربّی، لولا دَعاؤکم.»

علامه مجلسی (ره) می‌گوید: «حقیقت عبادت این است که بنده، خود را در مقام ذلت و عبودیت واداشته، رو به سوی مقام رب خود آورد». صرف دعا و درخواست حاجت چه برای حوائج مادی زندگی باشد، یا برای امور معنوی به‌ویژه تقرب به خدا، امری مطلوب و جوهری بندگی است که هدف از خلقت و آفرینش نیز همان است. آن‌چنان که خداوند فرموده است: «وَ ما خَلقتَ الجِنّ و الاِنس الا لِیعَبُدون.»

با این حال نمی‌توان از نقش زمان و مکان و شرایط و آداب و ضوابطی که در دعا توصیه و سفارش شده است، غافل بود؛ زیرا این شرایط مجموعاً وضعیتی را به وجود می‌آورد، که خود با آرامش و اطمینان خاطر بیشتری درخواست خود را مطرح می‌نماید و برخی از مکان‌ها و زمان‌های خاص، امکان خلوص و حضور قلب را برای دعاکننده فراهم خواهد آورد که در نتیجه راه استجابت دعا، مهیا می‌شود.

علاوه بر جایگاه ویژه دعا و زمان (اوقات مناسب)، نوع اوراد وادعیه‌ای که فرد با آن‌ها درخواست خویش را مطرح می‌نماید، نیز در استجابت دعا او تأثیر دارد. چنین نیست که با هر نیت و اراده‌ای یا هر عبارت و جمله و کلمه‌ای بتوان همه خواست‌های خود را به درگاه خداوند مطرح نمود. هر چند با هر زبانی می‌توان دعای خود را مطرح ساخت؛ اما در همان زبان نیز برخی جملات و عبارات مناسب‌تر و شایسته‌ترند که بنده می‌تواند با تمسک به آن‌ها درخواست خود را به درگاه احدیت بیان نماید. روایت ذیل دلالت بر عمومیت دعا بدون توجه به نوع آن دارد:

(مطلق دعا): یکی از اصحاب امام باقر (ع) از ایشان سؤال کرد: ای العباده افضل. (چه عبادتی برتر است؟) حضرت پاسخ فرمود: ما منشی افضل عندالله عزوجل منان یسأل و یطلب مما عنده و ما احد ابغض الی‌الله عزوجل ممن یستکبر عن عبادته و لا یسأل ما عنده. (هیچ چیز نزد خداوند عزوجل برتر از این نیست که به او عرض نیاز شود و از آنچه نزد او است، خواسته شود و هیچ‌کس نزد خدا منفورتر از آن کسی نیست که نسبت به عبادت خدا تکبر می‌ورزد و از آنچه نزد خدا هست، طلب نمی‌کند.)؛ با این وجود تردیدی وجود ندارد که برای هر خواسته‌ای، دعا و عبادت ویژه‌ای با آداب و سنن مخصوص آن، که اغلب از سوی اولیاء دین سفارش و توصیه شده، چنانچه با شرایط آن انجام شود، ثمره و نتیجه بهتری در استجابت دارد.

شناخت خدا، امیدواری به خدا و استجابت دعای خود، ناامیدی از سایر اسباب، حضور قلب، تضرع و زاری، شروع دعا با نام خدا، ثنا و تحمید خداوند، درود بر پیامبر (ص) و اهل‌بیت (ع) و توسل به ایشان، اقرار به گناه، پافشاری، پاکیزگی کسب و خوراک، اجتماع در دعا و عمل همراه دعا برخی از آداب دعا هستند، کما اینکه زمان مناسب از آداب و لوازم مؤثر در استجابت دعاست.

در هر حال، در راه سیر و سلوک معنوی و عارفانه، اهمیت وقت و زمان به حدی است که بدون توجه به آن نمی‌توان مراحل و مقامات روحی و عرفانی را طی نمود و عارف کامل و انسان جامع کسی است که بر این اوقات اشراف یافته و با درک و استفاده بهینه و مطلوب و کافی از آن‌ها، شریعت خود را به طریقت و سپس وصول حقیقت پیوند زند. چنین شناختی در حقیقت گام نخست در سلوک عرفانی به شمار می‌رود و شب‌های قدر از مهم‌ترین و مؤثرترین اوقات برای دعاست، چنانچه در سوره قدر، خداوند تعالی، شب قدر را قرین نزول ملائکه و روح و برتر از هزار ماه دانسته است و شاید ارتباط میان شب و قدر به معنای ارزش، همان مطلق شب‌ها به لحاظ ارزشمندی باشد و نیز ممکن است، پنهان‌ماندن شب قدر در میان سایر شب‌ها در طول سال، از این بابت باشد که به نحو کلی ارزش و قدر شب به عنوان مناسب‌ترین زمان استجابت دعا شناسانده شود.

البته تردیدی نیست که بر طبق روایات اسلامی، شب قدر در ماه مبارک رمضان و در میان یکی از شب‌های ۱۹ و ۲۱ و ۲۳ این ماه مبارک نهان است و بسیاری از مفسرین در این موضوع اتفاق نظر دارند؛ بنابراین شب بیست و سوم که سومین شب از شب‌های قدر است را قدر بدانیم و از این فرصت بزرگ برای دعا و استجابت آن به خوبی استفاده کنیم؛ زیرا شب قدر شب استجابت دعاست. ان‌شاءالله.

 مظفر حاجیان